Het immuunsysteem is het verdedigingssysteem van je lichaam. Het werkt dag en nacht om je te beschermen tegen bacteriën, virussen en andere indringers. Zonder deze bescherming zou je bij elke kleine infectie ernstig ziek worden. Toch weten veel mensen weinig over hoe dit systeem precies in elkaar zit en wat je zelf kunt doen om het gezond te houden.
Twee lagen van bescherming in je lichaam
Je afweersysteem bestaat uit twee grote delen die samenwerken. Het eerste deel heet het aangeboren afweersysteem. Dit deel reageert direct als er een indringer binnenkomt, zonder dat het die indringer eerder gezien hoeft te hebben. Denk aan witte bloedcellen die meteen aanvallen zodra ze een vreemd deeltje tegenkomen. Het tweede deel is het adaptieve systeem. Dit deel leert van elke infectie die je doormaakt. Het onthoudt welke ziekteverwekkers je al eerder tegenkwam en reageert de volgende keer sneller en gerichter. Dat is ook de reden waarom je bepaalde ziekten maar één keer krijgt. Je lichaam heeft ze als het ware onthouden en is klaar voor een volgende aanval.
Wat je weerstand verzwakt zonder dat je het doorhebt
Veel mensen denken dat ze alleen ziek worden door pech, maar je leefstijl speelt een grote rol in hoe goed je verdediging werkt. Slaaptekort is een van de meest onderschatte oorzaken van een verzwakte weerstand. Tijdens je slaap maakt je lichaam stoffen aan die infecties bestrijden. Slaap je structureel te weinig, dan heeft je lichaam minder tijd om dit te doen. Ook stress heeft een duidelijk effect. Bij langdurige stress maakt je lichaam het hormoon cortisol aan, en te veel cortisol remt de werking van je afweercellen. Alcohol heeft een vergelijkbaar effect: het verstoort de communicatie tussen afweercellen en maakt het lichaam minder goed in het herkennen van ziekteverwekkers. Zelfs als je je niet ziek voelt, kan je afweer op de achtergrond al minder goed werken dan normaal.
Voeding en beweging als steun voor je afweer
Een gevarieerd voedingspatroon geeft je lichaam de bouwstoffen die het nodig heeft voor een goede afweerreactie. Vitamine C, vitamine D en zink zijn bekende voorbeelden van voedingsstoffen die bijdragen aan een gezonde werking van je afweersysteem. Vitamine D is bijzonder, omdat veel mensen in Nederland een tekort hebben, zeker in de herfst en winter. Je kunt vitamine D halen uit vette vis, eieren en zuivel, maar zonlicht blijft de belangrijkste bron. Bewegen helpt ook. Matige lichaamsbeweging, zoals wandelen of fietsen, zorgt ervoor dat afweercellen beter door je lichaam bewegen en sneller op plekken komen waar ze nodig zijn. Intensief sporten is overigens niet altijd beter: na een zware training is je weerstand tijdelijk lager, omdat je lichaam herstellende is.
Wanneer het afweersysteem zichzelf aanvalt
Soms gaat er iets mis in de herkenning van wat vreemd is en wat bij je eigen lichaam hoort. Bij auto-immuunziekten valt het afweersysteem per ongeluk eigen cellen en weefsels aan. Voorbeelden zijn reuma, multiple sclerose en de ziekte van Crohn. Waarom dit bij sommige mensen gebeurt, is nog niet volledig duidelijk. Erfelijkheid speelt een rol, maar ook omgevingsfactoren zoals infecties in het verleden of langdurige stress lijken invloed te hebben. Aan de andere kant kan het afweersysteem ook te weinig doen. Mensen met een aangeboren of verkregen immuundeficiëntie, zoals mensen met hiv of mensen die bepaalde medicijnen gebruiken, zijn gevoeliger voor infecties die gezonde mensen nauwelijks raken. Het systeem moet dus een fijn evenwicht bewaren: niet te weinig, maar ook niet te veel.
Veelgestelde vragen
Kunnen kinderen een zwakkere afweer hebben dan volwassenen?
Ja, jonge kinderen hebben nog een minder ervaren afweersysteem. Het adaptieve deel van hun afweer heeft nog weinig ziekteverwekkers meegemaakt en moet dat nog opbouwen. Dat is één van de redenen waarom kinderen vaker verkouden zijn of andere infecties oplopen dan volwassenen.
Helpen supplementen echt om je weerstand te versterken?
Supplementen kunnen helpen als je een tekort hebt aan bepaalde voedingsstoffen, zoals vitamine D of zink. Als je al genoeg binnenkrijgt via voeding, heeft extra slikken meestal geen extra effect. Een gevarieerde voeding blijft de beste basis voor een goed werkende afweer.
Hoe weet je of je afweersysteem goed werkt?
Er is geen simpele thuistest om dit te meten. Signalen dat je afweer minder goed werkt zijn onder andere: vaak en langdurig ziek zijn, slecht herstellen van infecties of ongebruikelijk ernstige klachten bij gewone verkoudheden. Bij twijfel kan een arts via bloedonderzoek meer duidelijkheid geven over de werking van je afweer.
Is vaccinatie een manier om het afweersysteem te trainen?
Ja, dat klopt. Een vaccin laat je afweersysteem kennismaken met een onschadelijke versie van een ziekteverwekker. Het adaptieve deel van je afweer leert de indringer herkennen en onthoudt hoe het moet reageren. Als je later echt in aanraking komt met die ziekteverwekker, reageert je lichaam sneller en heftiger dan bij een eerste ontmoeting.
Geef een reactie