Antioxidanten zijn stoffen die je lichaam beschermen tegen schade van binnenuit. Je hebt er waarschijnlijk al over gehoord, want de term duikt op in artikelen over gezonde voeding, huidverzorging en ziektepreventie. Toch weten veel mensen niet precies wat deze beschermende stoffen doen, waar je ze vindt en of je er extra van moet nemen. Dat is begrijpelijk, want er gaan ook veel verhalen rond die niet kloppen. Dit blog zet de feiten op een rij.
Wat vrije radicalen aanrichten in je lichaam
Om te begrijpen wat beschermende stoffen als deze doen, moet je eerst weten wat ze bestrijden. In je lichaam ontstaan voortdurend vrije radicalen. Dat zijn onstabiele moleculen die op zoek gaan naar een elektron bij andere cellen. Daardoor beschadigen ze cellen en weefsels. Dit proces heet oxidatieve stress. Vrije radicalen ontstaan gewoon door te ademen, maar ook door roken, blootstelling aan de zon, luchtvervuiling en ongezond eten. Een kleine hoeveelheid vrije radicalen is niet erg, want je lichaam gebruikt ze ook bij bepaalde processen. Maar als er te veel zijn, loopt het mis. Op de lange termijn wordt oxidatieve stress in verband gebracht met ziekten zoals kanker, hart en vaatziekten en versnelde veroudering.
Hoe beschermende plantstoffen schade tegengaan
De stoffen die vrije radicalen onschadelijk maken, geven als het ware een eigen elektron weg zonder zelf onstabiel te worden. Zo stoppen ze de kettingreactie van schade in je cellen. Je lichaam maakt zelf ook dit soort beschermende moleculen aan, maar je haalt ze ook uit je voeding. Bekende voorbeelden zijn vitamine C, vitamine E en bètacaroteen. Daarnaast spelen mineralen zoals selenium en zink een ondersteunende rol. Polyfenolen, flavonoïden en lycopeen zijn andere voorbeelden die je terugvindt in groente, fruit, noten en volkoren producten. Groene thee, bosbessen, donkere chocolade en tomaten staan bekend om hun hoge gehalte aan deze stoffen. Het bijzondere is dat de werking van al deze verbindingen samen sterker is dan die van één stof apart.
Voeding als beste bron van beschermende stoffen
Gevarieerd eten is de beste manier om genoeg van deze beschermende stoffen binnen te krijgen. Groente en fruit vormen de basis, maar ook peulvruchten, olijfolie en kruiden leveren een goede bijdrage. Hoe kleurrijker je bord, hoe groter de kans dat je verschillende soorten beschermende verbindingen binnenkrijgt. Rode paprika bevat veel vitamine C, wortels bevatten bètacaroteen en spinazie levert vitamine E. Suppletie lijkt voor de meeste gezonde mensen niet nodig. Sterker nog, uit onderzoek blijkt dat het nemen van hoge doses antioxidantsupplementen soms averechts werkt. Zo bleek uit een grote studie dat rokers die hoge doses bètacaroteen namen, juist een hoger risico op longkanker hadden. Dit laat zien dat meer niet altijd beter is.
Wat antioxidanten doen voor je huid
Een minder bekend maar interessant effect is de rol van deze stoffen bij de huid. Oxidatieve stress versnelt de afbraak van collageen, het eiwit dat je huid stevig houdt. Wie voldoende van deze beschermende verbindingen binnenkrijgt via voeding, kan de vorming van rimpels vertragen. Vitamine C speelt hierbij een dubbele rol: het vangt vrije radicalen weg en helpt tegelijk bij de aanmaak van collageen. Ook vitamine E beschermt de huid, mede doordat het de celmembranen stabiel houdt. In huidverzorgingsproducten worden deze stoffen dan ook veel gebruikt. Of ze via de huid even goed werken als via voeding is minder zeker, maar via een goed gevarieerd dieet is het effect op de huid al lang aangetoond.
Veelgestelde vragen
Zijn supplementen met antioxidanten een goed idee?
Voor de meeste gezonde mensen zijn supplementen niet nodig. Je haalt genoeg beschermende stoffen uit een gevarieerd dieet met veel groente, fruit en volkoren producten. Hoge doses via pillen kunnen soms zelfs nadelig zijn, zoals onderzoek bij rokers heeft aangetoond. Overleg met een arts als je denkt dat je tekort hebt.
Zijn alle vrije radicalen schadelijk?
Niet alle vrije radicalen zijn schadelijk. Je lichaam gebruikt ze ook voor nuttige processen, zoals het bestrijden van bacteriën. Het wordt pas een probleem als er te veel vrije radicalen zijn en het lichaam ze niet meer bijhoudt. Dan ontstaat oxidatieve stress, wat op termijn schade kan veroorzaken.
Verlies je beschermende stoffen bij het koken van groente?
Bij het verhitten van groente gaan sommige beschermende stoffen verloren, maar niet allemaal. Vitamine C is gevoelig voor warmte en lost ook op in water. Stoffen zoals lycopeen worden juist beter opgenomen na verhitting. Stomen of kort roerbakken is beter dan lang koken in veel water.
Kunnen kinderen ook profiteren van voeding rijk aan deze stoffen?
Ja, ook voor kinderen is het goed om veel groente en fruit te eten. De beschermende werking van plantstoffen en vitamines geldt voor alle leeftijden. Een gevarieerd voedingspatroon is voor kinderen al vroeg een goede basis voor een gezond lichaam op de lange termijn.
Geef een reactie